Қала құрылысының болашағындағы төңкеріс: CEinCI жобасы Қазақстанның құрылыс индустриясындағы айналмалы экономиканың жаңа стандартын қалыптастыруда

Назарбаев Университетінің профессоры Ферхат Караканың жетекшілігімен қолға алынған CEinCI жобасы (Үлкен деректер мен ЖИ қолдану арқылы құрылыс индустриясындағы айналмалы экономиканы индекстеу) өзінің үш жылдық миссиясын сәтті аяқтады. Жоба аясында құрылыс саласының тұрақтылығы мен ресурстарды тиімді пайдалану тәсілдерін түбегейлі өзгертуге арналған жасанды интеллектке негізделген бірегей жүйе ұсынылды. «Назарбаев Қоры» қаржыландырған бұл жоба Орталық Азияның айналмалы (циркулярлы) экономикаға көшуіндегі маңызды қадам болды.

Жоба жаһандық маңызды мәселені шешуге бағытталған: құрылыс секторы материалдарды тұтынудың, қатты қалдықтардың түзілуінің және парниктік газдар шығарындыларының негізгі көзі болып табылады. Жасанды интеллект (AI), Үлкен деректер (Big Data) және жоғары дәлдіктегі спутниктік карталарды біріктіре отырып, CEinCI командасы Қалалық айналымды индекстеу (CCI) әдісін жасап шығарды. Бұл әдіс деректерге сүйене отырып, әлемнің түрлі қалаларындағы құрылыс алаңдарының айналымдылығын бағалауға және салыстыруға мүмкіндік береді.

Негізгі жетістіктер және Тұрақты даму мақсаттарымен (ТДМ) сәйкестігі
CEinCI жобасы өзінің инновациялық зерттеулері мен практикалық қолданылуы арқылы БҰҰ-ның Тұрақты даму мақсаттарына тікелей үлес қосады:

ТДМ 9: Индустрияландыру, инновациялар және инфрақұрылым: Жоба аясында 34 қаладан 42 000-нан астам аннотацияланған нысанды қамтитын Көпқалалық құрылыс кезеңдерінің деректер жиынтығы (MC-CSD) жасалды. Бұл жоғары сапалы үлкен деректер қоры азаматтық құрылыстағы деректер тапшылығы мәселесін шешеді.

ТДМ 11: Тұрақты қалалар мен елді мекендер: DL-SLICER жүйесі мен ГАЖ-ға (GIS) негізделген бағалау құралдары арқылы жоба муниципалитеттерге «жасыл» қала құрылысын жоспарлаудың дәлелді стратегияларын ұсынады. Бұған қаланың тұрақтылығы үшін маңызды болып табылатын апаттан кейінгі жол қолжетімділігі жүйесі де кіреді.

ТДМ 12: Жауапты тұтыну мен өндіріс: Зерттеу он «R» қағидасының иерархиясын (мысалы, Refuse — бас тарту, Reuse — қайта пайдалану, Recycle — қайта өңдеу) ресімдеді және құрылыс пен бұзу қалдықтарын (CDW) басқару стратегияларын анықтады. Бұл стратегиялар қайта өңдеу тиімділігін 95%-ға дейін жеткізе алады.

ТДМ 13: Климаттың өзгеруіне қарсы күрес: Айналмалы тәжірибелерді нығайту арқылы жоба ұлттық декарбонизация мақсаттарына қол жеткізуге және құрылыс қызметінің қоршаған ортаға әсерін азайтуға көмектеседі.

ТДМ 4 (Сапалы білім) және ТДМ 17 (Мақсаттар жолындағы серіктестік): Жоба аясында 5 PhD және 6 магистрант тәлім алды, сондай-ақ 20 елден 96 авторды қамтитын жаһандық ынтымақтастық желісі құрылды.

Болашаққа бағытталған жол картасы
«CEinCI жобасы Орталық Азиядағы айналмалы экономиканы дамытудың жаңа негізін қалады», — деді жобаның жетекшісі, профессор Ферхат Карака. «Озық ЖИ зерттеулерін шынайы өмірдегі іске асырумен ұштастыра отырып, біз коммерцияландыруға бағытталған жол картасын және Қазақстанның тұрақты даму трансформациясына жол сілтейтін деректерге негізделген жүйені жасадық».

Жобаның қорытынды іс-шарасы — «ЖИ, цифрлық инновациялар және айналымдылық» конференциясы халықаралық сарапшылар мен саясаткерлердің басын қосып, құрылыстың болашағын талқылауға және жоба нәтижелерін нақты мемлекеттік саясат пен өндірістік шешімдерге айналдыруға мүмкіндік берді.